Elk voorjaar valt hij weer op de mat of in je digitale berichtenbox: de aanslag gemeentelijke belastingen. Ozb, rioolheffing, afvalstoffenheffing. Je betaalt het, maar wat gebeurt er daarna eigenlijk mee? En wie bepaalt hoeveel je betaalt?
Het antwoord ligt grotendeels bij de gemeenteraad. Dat klinkt misschien ver van je bed, maar de keuzes die daar worden gemaakt merk je direct: in de staat van je straat, de openingstijden van de bibliotheek en de hoogte van je eigen rekening. In dit artikel lees je hoe dat werkt en hoe je het zelf kunt volgen.
Waar komt het geld van de gemeente vandaan?
Veel mensen denken dat de gemeente vooral draait op lokale belastingen, maar dat valt mee. Het grootste deel van het geld komt van het Rijk, via het Gemeentefonds en via specifieke uitkeringen voor bepaalde taken. Daarnaast krijgt de gemeente inkomsten uit leges, bijvoorbeeld voor een paspoort of vergunning, en uit verhuur of grondverkoop.
De lokale belastingen en heffingen die jij betaalt, zijn dus maar een deel van het geheel. Toch zijn ze belangrijk, omdat de gemeenteraad er zelf over beslist. Over de rijksbijdrage heeft de raad veel minder te zeggen.
De lokale lasten op je aanslag
Op je aanslag staan meestal een paar vaste posten. Niet elke heffing werkt hetzelfde: bij sommige mag de gemeente winst maken voor de algemene kas, bij andere niet.
Woon je met een laag inkomen, dan kun je bij veel gemeenten kwijtschelding aanvragen voor een deel van deze lasten. Het loont om dat na te gaan als je het krap hebt.
- Onroerendezaakbelasting (ozb): gebaseerd op de WOZ-waarde van je woning; de opbrengst mag vrij worden besteed.
- Rioolheffing: voor aanleg en onderhoud van het riool, maximaal kostendekkend.
- Afvalstoffenheffing: voor het ophalen en verwerken van afval, eveneens maximaal kostendekkend.
- Overige belastingen: zoals toeristenbelasting, hondenbelasting of parkeerbelasting, afhankelijk van je gemeente.
De begroting: het huishoudboekje van de gemeente
Elk najaar stelt de gemeenteraad de begroting vast voor het komende jaar. Daarin staat hoeveel geld er naar welke taken gaat. Het college van burgemeester en wethouders maakt een voorstel, maar de raad heeft het laatste woord en kan met amendementen bedragen verschuiven.
Een flink deel van de uitgaven gaat naar het sociale domein: jeugdzorg, ondersteuning via de Wmo en bijstand. Verder gaat er geld naar onderhoud van wegen en groen, sport, cultuur, onderwijshuisvesting en veiligheid. Omdat de begroting sluitend moet zijn, betekent meer geld voor het een vaak minder voor het ander, of een hogere ozb.
Na afloop van het jaar volgt de jaarrekening. Daarin zie je of het geld ook echt is uitgegeven zoals gepland. In het voorjaar bespreekt de raad bovendien vaak een voorjaarsnota of kadernota, waarin de grote lijnen voor de volgende begroting worden uitgezet.
Zo volg je wat de raad besluit
Raadsvergaderingen zijn openbaar. Je kunt ze bijwonen in het gemeentehuis, en de meeste gemeenten zenden ze live uit of zetten ze later online. Op de website van je gemeente vind je meestal een raadsinformatiesysteem met agenda’s, voorstellen en besluitenlijsten. Daar staan ook de begrotingsstukken, al zijn die soms best lijvig.
Wil je het liever in gewone taal lezen, dan helpt lokale journalistiek. Woon je in Zuid-Limburg, dan vind je bijvoorbeeld op lokaalnieuwslandgraaf.nl nieuws uit Landgraaf en de regio, waarin ook ontwikkelingen uit de gemeente aan bod komen. Zulke bronnen maken het makkelijker om bij te houden wat er speelt, zonder elk raadsstuk zelf door te nemen.
Zelf invloed uitoefenen
Je hoeft niet alleen toe te kijken. In veel gemeenten kun je inspreken tijdens een commissievergadering, vaak door je vooraf bij de griffie aan te melden. Ook kun je raadsleden rechtstreeks mailen of aanspreken; zij vertegenwoordigen jou en horen graag wat inwoners belangrijk vinden.
Daarnaast organiseren sommige gemeenten bewonersavonden of werken ze met een wijkbudget, waarbij inwoners meebeslissen over een deel van het geld. En natuurlijk is er de gemeenteraadsverkiezing, eens in de vier jaar, waarmee je bepaalt wie deze keuzes maakt.
